تومان به افغانی: چرا پولی که در ایران کار می‌کنید در افغانستان کمتر می‌ارزد

تومان چیست

در گفتار روزمرهٔ ایران، یک تومان ده ریال است. پول رسمی ریال است، ولی مردم قیمت‌ها را به تومان می‌گویند: «۵۰ هزار تومان» یعنی ۵۰۰ هزار ریال. پیش از هر معامله بپرسید که عدد به ریال است یا به تومان.

پارلمان ایران در اکتوبر ۲۰۲۵ رأی داد که چهار صفر از ریال حذف شود، به‌گونه‌ای که یک ریال نو برابر ۱۰ هزار ریال کنونی باشد. این لایحه هنوز به تأیید شورای نگهبان نیاز داشت و تغییر در مدت تا سه سال به‌تدریج انجام می‌شد. گزارشی ندیدیم که بگوید اجرا شده است. اگر اجرا شود، روی اسکناس‌ها عددهای کوچک‌تر خواهد بود ولی قیمت‌ها همان می‌ماند، و پرسش «کهنه یا نو؟» هم مهم می‌شود.

پیش از دادن یا گرفتن پول، واحد را بلند بگویید: ریال، تومان کهنه یا ریال نو. یک عدد، بسته به واحد، می‌تواند ده برابر بیشتر یا کمتر باشد.

چرا معاش شما در وطن کمتر می‌خرد

معاش شما به تومان پرداخت می‌شود. برای خرج در افغانستان باید تومان را به افغانی بفروشید، و آنچه صراف می‌دهد به ارزش تومان در همان روز بستگی دارد. دو چیز این ارزش را پایین می‌آورد:

• تومان در برابر دالر می‌افتد. در جولای ۲۰۲۶ دالر در بازار آزاد ایران به رکورد تازهٔ نزدیک ۱٫۹۱۸ میلیون ریال (حدود ۱۹۱٬۸۰۰ تومان) رسید، به گزارش ARY News به نقل از ایران اینترنشنال. همین گزارش می‌گوید صندوق بین‌المللی پول برای ۲۰۲۶ تورم نزدیک به ۶۹ فیصد را در ایران پیش‌بینی می‌کند.
• قیمت‌ها در ایران هم بالا می‌رود. وقتی پول می‌افتد، واردات گران می‌شود و معاش در خود ایران هم کمتر می‌خرد.

در ۲۰۱۸ هم چنین شد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، پس از خروج امریکا از توافق اتمی در می همان سال، ریال حدود نیمی از ارزش خود را در برابر دالر از دست داد. یک کارگر افغان کارخانهٔ موتر در اصفهان به این خبرگزاری گفت معاشش از حدود ۱۸ هزار به حدود ۶ هزار افغانی در ماه رسید. رادیو اروپای آزاد، به نقل از رویترز، از کارگر دکان سودا در اصفهان نوشت که معاشش از حدود ۲۸۰ دالر در ماه به کمتر از ۱۰۰ دالر رسید. همان گزارش می‌گوید سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) دریافته بود که کاهش پول‌های رسیده از ایران به اقتصاد هرات، بادغیس و غور زیان می‌رساند.

عکس: Sayfullah Al Maslul · CC0

نرخ از کجا می‌آید

صرافان تومان را میان خود معامله می‌کنند، بیشتر در سرای شهزادهٔ کابل، و نرخ در طول روز تغییر می‌کند. sarafi.af این نرخ‌ها را نشر می‌کند و صفحهٔ نرخ این سایت تومان را به افغانی نشان می‌دهد، با مثال برای ۱۰۰ هزار، یک میلیون و ۱۰ میلیون تومان، و هر نیم ساعت تازه می‌شود. دربارهٔ اینکه بازار نرخ را چگونه می‌سازد، نرخ افغانی چگونه تعیین می‌شود را بخوانید. هرات که کنار سرحد ایران است، تومان را زیاد معامله می‌کند و نرخ محلی آن ممکن است اندکی با کابل فرق داشته باشد.

پیش از تبدیل یا فرستادن پول

1. صفحهٔ نرخ را باز کنید و نرخ تومان و وقت تعیین آن را یادداشت کنید.
2. از دو صراف قیمت خرید را بپرسید، نوشته یا روی صفحه، و آنچه به افغانی می‌گیرید را مقایسه کنید، نه فقط نرخ را.
3. پیش از دادن پول از کارمزد بپرسید.
4. به یاد داشته باشید که نرخ روز جمعه یا رخصتی، نرخ آخرین بسته شدن بازار است، اغلب پنجشنبه.

زیان در همان وقتی رخ می‌دهد که پول شما به شکل تومان منتظر می‌ماند. نرخ امروز وعده‌ای برای هفتهٔ بعد نیست، نه به بهتر و نه به بدتر. به نرخ وعده‌شده از کسی که صرافی نیست و دوباره پیدایش نمی‌کنید اعتماد نکنید.

برای خانواده در وطن چه معنا دارد

خانواده‌هایی که از پول ایران زندگی می‌کنند، افتادن تومان را زود حس می‌کنند: همان حواله افغانی کمتری می‌ارزد. IOM در ۲۰۱۹ گزارش داد که این وضع به هرات، بادغیس و غور زیان می‌رساند.