گرم ماندن در زمستان بدون خطر: بخاری گازی، سندلی و ذغال

چرا این اتفاق می‌افتد

کاربن مونوکسید (CO) هر وقت پیدا می‌شود که سوخت بدون هوای کافی بسوزد. رنگ و بو ندارد. در اتاقی که دروازه و کلکین‌هایش بسته است جمع می‌شود و کسی که خواب است ممکن است پیش از آنکه چیزی احساس کند جان بدهد.

گزارش‌ها نشان می‌دهند این حادثه چقدر پیش می‌آید. خبرگزاری شینهوا در قوس ۱۴۰۳ (دسمبر ۲۰۲۴) گزارش داد که دست‌کم ۱۴ نفر در دو ماه در کابل از کاربن مونوکسید جان داده‌اند، و در دلو ۱۴۰۴ (جنوری ۲۰۲۶) گزارش داد که چهار محصل در مرکز افغانستان از آن جان دادند. رسانه‌های افغانی و بین‌المللی می‌نویسند که سبب معمولاً سوختن گاز یا ذغال برای گرمی در اتاق‌هایی است که هوا ندارند.

خطر در کجاست

• بخاری گازی و چولای گاز که برای گرم کردن اتاق به کار برده شود.
• بخاری ذغال سنگ، ذغال چوب و هیزم که دودکش خراب دارد یا بی‌دودکش است.
• سندلی. سندلی میز کوتاهی است که لحاف روی آن می‌اندازند و زیرش منقل ذغال می‌گذارند. صلیب سرخ جهانی (ICRC) نوشته است که دود ذغال برای خُرد و کلان مشکل تنفسی می‌آورد و کودکانی که زیاد به زیر لحاف نزدیک می‌شوند ممکن است خفه شوند. ذغال برای بسیاری از خانواده‌ها گران است و گزارش‌های افغانی در دلو ۱۴۰۴ (جنوری ۲۰۲۶) می‌گویند بسیاری سندلی را فقط چند ساعت در شب به کار می‌برند.

شش عادت که خطر را کم می‌کند

1. هوای تازه بدهید. حتی در سردی یک کلکین را کمی باز بگذارید. تا وقتی آتش روشن است اتاق را کاملاً نبندید.
2. دودکش درست استفاده کنید. نل را چنان نصب کنید که دود بیرون برود، و اگر تخنیکر پیدا می‌شود، وسایل گازی و ذغالی را سالی یک بار بسنجانید.
3. هرگز با تنور گازی یا چولای گاز اتاق را گرم نکنید، و هرگز منقل ذغال یا چولای سفری را به اتاقی که مردم در آن می‌خوابند نبرید.
4. پهلوی بخاری روشن یا زیر سندلی نخوابید. پیش از خواب منقل را از اتاق یا از زیر میز بیرون کنید.
5. ذغال را وقتی زیر میز بگذارید که کاملاً سرخ شده باشد، و هرگز با سر زیر لحاف سندلی نخوابید. این توصیه معمول درباره سندلی است.
6. کودکان را از ذغال دور نگهدارید. نگذارید اطفال خُرد زیر لحاف سندلی دراز بکشند یا بخوابند، و دست و پای آن‌ها را از سوختگی بپایید.

اگر توانستید دستگاه آشکارساز کاربن مونوکسید بگیرید، دستگاه بیتری‌دار را انتخاب کنید و نزدیک جای خواب نصب کنید (توصیه CDC امریکا). این دستگاه جای هوای تازه را نمی‌گیرد.

نشانه‌های مسمومیت

نشانه‌های اول مانند زکام بدون تب است: سردرد، سرگیجگی، ضعف، بدحالی، تنگی نفس. بعد گیج شدن، استفراغ، درد قفسه سینه و بی‌هوشی می‌آید. اگر چند نفر در یک اتاق همزمان بدحال شدند، اول به بخاری شک کنید.

چه باید کرد

1. همه را فوراً به هوای تازه بیرون کنید، اول کسی که خواب‌آلود یا بی‌هوش است. دروازه‌ها و کلکین‌ها را باز کنید.
2. با شماره ۱۰۲ امبولانس بخواهید، یا فوراً مریض را به نزدیک‌ترین شفاخانه ببرید. صفحه شماره‌های عاجل شماره‌ها را دارد. این کار را حتی اگر مریض بهتر به نظر می‌رسد بکنید.
3. دوباره داخل نروید تا بخاری را خاموش کنید، مگر اینکه اتاق مدتی هوا خورده باشد.
4. در خانه درمان نکنید. فقط کلینیک یا شفاخانه می‌تواند معاینه کند و درمان درست بدهد.

به دیگران بگویید

به همسایه‌ها و خویشاوندانی که یک اتاق را با بخاری گرم می‌کنند بگویید. یک عادت تغییر‌کرده می‌تواند همه اهل خانه را نجات بدهد.