هوای کابل در زمستان: چرا بدتر می‌شود، عدد کیفیت هوا یعنی چه و چه کمک می‌کند

چرا در ماه‌های سرد هوا بدتر است

IQAir که معلومات کیفیت هوا را در سراسر جهان نشر می‌کند، می‌گوید آلودگی در افغانستان از میزان تا حوت به اوج می‌رسد و از حمل تا سرطان کمترین است. ارقام آن برای سال ۲۰۱۹ این الگو را نشان می‌دهد: در قوس حدود ۱۹۶ مایکروگرام در هر متر مکعب ذرات ریز، در جدی ۱۴۵ و در عقرب ۶۱.

در زمستان دو چیز یکجا می‌شود:

• سوختاندن بیشتر. IQAir چوب، ذغال سنگ، کثافات و پلاستیک را که برای گرمی سوزانده می‌شود، و همچنین موترهای کهنه، کوره‌های خشت‌پزی و گرد سرک‌ها و ساختمان‌ها را نام می‌برد. گزارش هشت صبح (8AM.MEDIA) در قوس ۱۴۰۴ (دسمبر ۲۰۲۵) می‌نویسد که خانواده‌های کابل ذغال سنگ، هیزم و رباط را می‌سوزانند، سوختی ارزان که از گرد ذغال فشرده می‌شود، و بعضی پلاستیک یا چرم هم می‌سوزانند.
• هوای سرد و بی‌حرکت. در هوای سرد، هوای نزدیک زمین ممکن است زیر هوای گرم‌تر بالای آن بماند. این را وارونگی حرارتی می‌گویند. IQAir آن را یکی از سبب‌ها می‌داند و هشت صبح آن را مانند گنبدی توصیف می‌کند که دود گرمی را بالای شهر نگه می‌دارد، و در شب بدتر است.

عکس: Qasim Mirzaie

عدد کیفیت هوا یعنی چه

بیشتر صفحه‌های کیفیت هوا، از جمله صفحه کیفیت هوای این سایت، شاخص کیفیت هوای امریکا (AQI) را نشان می‌دهند. معیار اداره حفاظت محیط زیست امریکا (EPA) شش بخش دارد:

• ۰ تا ۵۰، خوب: خطر کم یا هیچ.
• ۵۱ تا ۱۰۰، متوسط: قابل قبول؛ افراد بسیار حساس ممکن است متأثر شوند.
• ۱۰۱ تا ۱۵۰، ناسالم برای افراد حساس: کودکان، سالمندان و بیماران قلبی و تنفسی ممکن است اثر را احساس کنند.
• ۱۵۱ تا ۲۰۰، ناسالم: بعضی از مردم عادی ممکن است اثر را احساس کنند و افراد حساس جدی‌تر.
• ۲۰۱ تا ۳۰۰، بسیار ناسالم: هشدار صحی، با خطر بیشتر برای همه.
• ۳۰۱ و بیشتر، خطرناک: وضعیت اضطراری؛ احتمال تأثیر بر همه بیشتر است.

بعضی صفحه‌ها خود سطح ذرات را به مایکروگرام در هر متر مکعب (µg/m³) می‌دهند، برای ذرات کوچک‌تر از ۲٫۵ میکرون (PM2.5). سازمان جهانی صحت می‌گوید این ذرات تا عمق شُش‌ها و حتی خون می‌رسند و سوختاندن سوخت در خانه‌ها یکی از منبع‌های آن است. رهنمود ۲۰۲۱ آن بیشتر از ۱۵ µg/m³ به‌حیث اوسط ۲۴ ساعت و ۵ µg/m³ به‌حیث اوسط سالانه نیست. رقم کهنه ۲۴ ساعته آن، یعنی ۲۵، هنوز در جاهایی نقل می‌شود؛ رقم تازه پایین‌تر است.

تاریخ و وقت خواندن عدد را ببینید، و به یاد داشته باشید که دو منبع برای یک روز ممکن است دو عدد متفاوت بدهند.

چقدر اندازه‌گیری می‌شود

بسیار کم. صفحه‌های IQAir برای افغانستان یک ایستگاه را نشان می‌دهند که شرکت «دایره سبز» آن را می‌گرداند. هشت صبح می‌گوید کابل سیستم درست نظارت ندارد، پس عددهای گزارش دسمبر آن پیش‌بینی بر اساس تاریخچه هوا و عادت‌های گرم کردن است و اندازه‌گیری نیست. هر عدد تنها را راهنما بدانید، نه فیصله. صفحه هوای سایت کیفیت هوا را برای هر ولایت از Open-Meteo می‌دهد، نگاه دومی برای مقایسه.

در خانه چه کمک می‌کند

1. پلاستیک، ربر، چرم و کفش کهنه نسوزانید. IQAir و هشت صبح هر دو از آن منع می‌کنند. دود را برای خانواده خود و همسایه‌ها بدتر می‌کند.
2. دود را از اتاق دور نگهدارید. بخاری دودکش درست می‌خواهد. درباره خطر دیگر، کاربن مونوکسید، گرم کردن بی‌خطر خانه را بخوانید.
3. کودکان، سالمندان و بیماران را در گرم‌ترین و کم‌دودترین اتاق نگهدارید، و وقتی عدد بلند است وقت بیرون را کم کنید. IQAir می‌گوید کودکان بیشتر آسیب‌پذیرند.
4. ماسکی بگیرید که ذرات ریز را فلتر کند. EPA می‌گوید رسپیراتور N95 بهترین محافظت را از دود می‌دهد و ماسک پارچه‌یی کمک نمی‌کند.
5. اگر دستگاه تصفیه هوا دارید از آن کار بگیرید، اما نه دستگاهی که عمداً اوزون پیدا می‌کند (توصیه EPA). وقتی هوای بیرون بهتر شد، اتاق‌ها را هوا بدهید.

این‌جا مشوره طبی داده نمی‌شود. اگر کسی در نفس کشیدن مشکل دارد، او را به کلینیک یا شفاخانه ببرید.

چه وقت بهتر می‌شود

به گفته IQAir، از حمل تا سرطان پاک‌ترین ماه‌ها است. در میان، پیش از قدم‌زدن طولانی یا کار سخت بیرون، عدد را در صفحه کیفیت هوا ببینید.