افغاني چای: شنه او تور چای، قند، نقل او د چای ورکولو دودونه

انځور: Afghanistan Matters from Brunssum, Netherlands · CC BY 2.0

شنه که تور

ویکيپېډیا د «افغاني پخلي» په مقاله کې وايي چای کېدای شي شنه وي یا تور او په ټولو وختونو کې څښل کېږي، تر ټولو ډېر له خوړلو لږ وروسته. هیلن صابري، د «افغاني خواړه او پخلی» کتاب ليکوالې، هم همدا وايي: شنه یا تور.

د قند په اړه سرچینې سره یو شان نه دي. ویکيپېډیا وايي ډېری خلک شنه چای بې قنده څښي او ځينې الايچي، زعفران یا قند ور زیاتوي. صابري له خوږې لومړۍ پیالې یادونه کوي (لاندې وګورئ). دواړه کېدای شي سم وي: په کور او مناسبت پورې اړه لري.

شېدې چای جلا څښاک دی. ویکيپېډیا وايي «شیر چای» ډېر په سهار او په ځانګړو مناسبتونو کې څښل کېږي. صابري زیاتوي چې په افغانستان کې چای معمولاً له شېدو سره نه څښل کېږي، مګر شاید د سهار ناشتې په وخت کې.

الايچي، قند او دوې پیالې

• الايچي: شنه یا سپینې الايچي عامې دي. یا د یوې غوزې دانې ټکوي او پر چای یې شيندي، یا یوه لږ ټکول شوې غوزه د جوش اوبو له اچولو مخکې په چاینک کې اچوي.
• لومړۍ پیاله: ډېر وختونه ډېره خوږه وي (شیرینه چای) او بيا یوه بې قنده پیاله راځي (تريخه چای). صابري ليکي چې څومره قند چې په لومړۍ پیاله کې ډېر وي، هومره میلمه ته درناوی ډېر دی.
• قند: قند، یعنې د بورو ټوټې یا مکعبونه، په چای کې لندوي او د څښلو پر مهال یې په خوله کې ساتي.
• غور: له نېشکر نه جوړ شوی ټوټه بوره چې په ژمي کې ورکول کېږي، ځکه چې ګومان کېږي بدن تود ساتي.

ګیلاس، پیاله او چاینک

صابري لوښي شمېري: وړوکي ګیلاسونه (استکان)، وړې بې لاسۍ چيني پیالې (پیاله) او په ښارونو کې د لویدیځ ډوله پیالې. ځينې وختونه هر میلمه ته جلا چاینک راوړي او هغه هومره اچوي څومره چې یې خوښ وي.

نقل او د چای خوږې خواړې

چای لږ وخت یوازې راځي. ویکيپېډیا وايي چای له کېک، بسکټو یا خوږو سره او له خوړلو وروسته له خوږو سره ورکول کېږي. صابري «شیرنۍ» یادوي، هغه خوږې چې میلمه ته راوړي، او «کلچه»، هغه بسکټ چې ممکن د غرمې وروسته ورکړل شي.

نقل (نوقل هم ليکل کېږي) بادام، پسته یا نخود دي چې په بورو پوښل شوي. بادامي نقل تر ټولو ډېر خوښ دی او نخودي ډول یې نقل نخودي بلل کېږي. ویکيپېډیا وايي چای او سپین بادام په بورو پوښل شوي په افغاني جشنونو کې دود دي.

کله چې میلمه راشي

فرانسوي خبري اژانس په ۲۰۱۸ کال کې راپور ورکړ چې میلمه ته کورونو او دفترونو ته د ننوتلو پر مهال چای وړاندې کېږي او چای په هره ډوډۍ کې، ناشته، غرمه یا ماښام، ورکول کېږي. همدا راپور وايي چای د ورېښمو لارې له لارې افغانستان ته راغی او افغانستان د نړۍ له ډېرو چای مصرفوونکو ملکونو نه یادوي، د هر کس په نسبت.

صابري په کور کې پېرزوینه داسې بیانوي:

1. میلمه د درناوي په ځای کې، د خونې په سر کې، پر تشکونو د بالښت (بولښت) سره کېني.
2. کوربه ګیلاس یا پیاله بیا بیا ډکوي.
3. د دې ويلو لپاره چې مړ شوي یاست، ګیلاس یا پیاله سرچپه کړئ. ځينې کوربه یو کوچنی کاسه هم د پاتې شونو لپاره ورکوي.

قیماق چای

د واده او نامزدۍ لپاره صابري «قیماق چای» بیانوي: شنه چای شاوخوا پنځه دقیقې جوش کېږي، بيا جوش خوړه ور زیاتوي او چای تیاره سور کېږي. هغه له لوړوالي نه د دوو دېګونو ترمنځ بیا بیا اړوي چې هوا ورسره ولګي، بيا شېدې، قند او الايچي ور زیاتوي او د هرې پیالې پر سر قیماق، یعنې غلیظ سرشېدې، ږدي. له شېدو سره رنګ یې ارغواني ګلابي کېږي. صابري خوند یې پياوړی او بډای بولي.

د دې لپاره چې افغانان له چای سره څه خوري، افغاني ډوډۍ او افغاني ژمي خواړه وګورئ.