په افغانستان کې د چلې شپه (د یلدا شپه): د کال تر ټولو اوږده شپه

انځور: Zb travel

کله ده

چله د مني په وروستۍ شپه ده، د مني د پای او د ژمي د لومړۍ ورځې تر منځ. د افغانستان په لمریز کلیز کې دا د لیندۍ ۳۰ مه شپه ده چې د مرغومي لومړۍ ته رسېږي. د نېټې بدلوونکي له مخې د ۱۴۰۵ کال د لیندۍ ۳۰ مه د ۲۰۲۶ کال له دسمبر ۲۱ سره برابره ده. هر کال په د نېټې بدلون کې وګورئ.

د چلې نوم په افغانستان کې رواج لري. په ایران کې همدا شپه یلدا ورته وايي. یونسکو په ۲۰۲۲ کې «یلدا/چله» د بشریت د ناڅرګندې کلتوري میراث په لړلیک کې ثبت کړه، د داسې دود په توګه چې ایران او افغانستان په کې شریک دي.

خلک څه کوي

کورنۍ، ډېر ځلې د کورنۍ د مشر په کور کې، سره راټولېږي او تر نیمې شپې وروسته ویښې پاتې کېږي. یونسکو یو دسترخوان بیانوي چې د رڼا لپاره څراغ، د پاکۍ لپاره اوبه او د تودوخې لپاره سره مېوې لري. کورنۍ همدارنګه اوه، خواږه، وچې مېوې او مغزونه چمتو کوي. خلک شعر وايي، کیسې کوي، لوبې او موسیقي کوي او نویو خپلوانو، ناوېو او ماشومانو ته ډالۍ ورکوي.

کابل ټایمز یوه کورنۍ بیان کړې چې د ساندلۍ شاوخوا ناسته ده، یعنې ټیټه مېز چې تر لاندې یې تود پوښ او د سکروټو منقل وي. که ساندلۍ لرئ، مخکې د کور په خوندي ډول تودولو لیکنه ولولئ.

په دسترخوان څه راځي

انځور: USDA photo by Scott Bauer · Public domain

• هندوانه. په اوږده شپه خوړل کېږي. کابل ټایمز د هغه باور یادونه کوي چې څوک ژمی د دوبي په مېوې خوړلو پیلوي، د سړو ورځو په موسم کې نه ناروغېږي.
• انار. د کابل ټایمز په وینا، سور رنګ یې د سهار د سرخۍ او د ژوند د تودوخې نښه ده.
• مغزونه او وچې مېوې. ویکيپېډیا هندوانه، انار، مغزونه او وچې مېوې د دې جشن خواړه بولي، او یونسکو هم وچې مېوې او مغزونه نوموي.
• نورې سرې مېوې. یونسکو چغندر، عناب او انګور هم نوموي.

انځور: Tal Surasky

شعر

شعر لوستل د دې شپې زړه دی. کابل ټایمز او ویکيپېډیا وايي خلک تر نیمې شپې وروسته شعر لولي، په ځانګړي ډول حافظ، او ویکيپېډیا شاهنامه هم زیاتوي. بله خوښه کار د حافظ فال دی: د حافظ دیوان سره فال کتل، یعنې کتاب پرانېستل او له یوې پاڼې ځواب اخیستل. له ډوډۍ وروسته مشران نورو ته کیسې او حکایتونه کوي.

که مو غواړئ ونیسئ

1. د لیندۍ ۳۰ مه ماښام (د ۲۰۲۶ کال دسمبر ۲۱) وټاکئ او خپلوان یا ګاونډیان بلنه کړئ.
2. هندوانه، انار، مغزونه او وچې مېوې واخلئ.
3. څراغ یا شمع له اوبو او سرو مېوو سره په دسترخوان کېږدئ.
4. د شعر کتاب، لکه د حافظ دیوان، چمتو ولرئ.
5. که بخارۍ یا منقل بل وي، خونه هوادار وساتئ.

په تړلې خونه کې بخاري یا منقل کولای شي خلک په خوب کې زهري کړي. یوه کړکۍ لږ پرانېستې پرېږدئ او د بلې بخارۍ ترڅنګ مه ویده کېږئ.