چله در افغانستان: چهل روز سخت‌ترین سرمای زمستان

عکس: Haroon Safi

تاریخ‌ها

شب چله، درازترین شب سال، آخرین شب خزان است: ۳۰ قوس که برابر با ۲۱ دسمبر ۲۰۲۶ است (به شب چله نگاه کنید). چله از روز بعد شروع می‌شود.

• چله بزرگ: چهل شبانه‌روز از اول جدی ۱۴۰۵ (۲۲ دسمبر ۲۰۲۶). جدی ۳۰ روز دارد، پس روز چهلم ۱۰ دلو است (۳۰ جنوری ۲۰۲۷).
• چله کوچک: بیست روز، از ۱۱ تا ۳۰ دلو ۱۴۰۵ (۳۱ جنوری تا ۱۹ فبروری ۲۰۲۷).
• اول حوت ۱۴۰۵ برابر با ۲۰ فبروری ۲۰۲۷ است. نویسندگان می‌گویند با آمدن حوت صفحه‌ی تازه‌ای از زمستان ورق می‌خورد، زمین گرم می‌شود و یخبندان‌های سخت از بین می‌رود.

منابع در روزها دقیقاً یکسان نیستند. یک نویسنده‌ی افغان می‌گوید چله کوچک «با دلو» شروع می‌شود، و دیگری آغاز آن را فقط «حدود» اول دلو می‌داند. شمارش چهل روز در بالا حساب ساده از اول جدی است. هر سال را در تبدیل تاریخ یا جنتری افغانی ببینید.

بعضی بزرگان زمستان را هشتاد روز می‌شمارند، از اول جدی تا بیستم حوت. کابل پرس می‌نویسد که در گذشته زمستان درازتر بود و پس از تغییر آب‌وهوا چله دوم بیست شب و بیست روز حساب شد.

بزرگ و کوچک

چله کوچک همان است که مردم از آن می‌ترسند. کابل پرس آن را «قهر زمستان» می‌نامد: زمستان در این دوره آخرین توان خود را نشان می‌دهد و بعد شکست می‌خورد. آخرین روز چله کوچک «شصت و شکست» نام دارد، چون شصت روز از اول جدی تمام می‌شود و زمستان می‌شکند. ویکیپدیا همین تقسیم چهل و بیست روزه را شرح می‌دهد و می‌گوید در ایران هم نگه داشته می‌شود.

در قصه‌ای که در قریه‌های هزاره‌نشین گفته می‌شود، چله کوچک به چله بزرگ می‌رسد و می‌گوید تو کاری نکرده‌ای؛ من کودکان را در گهواره، دست زنان را در کوزه‌ی آب و پای مردان را روی زمین یخ می‌بندم. چله بزرگ جواب می‌دهد که عمر تو کوتاه است و بهار پشت سر توست.

توغل

مردم قریه‌های هزاره سرما را با «توغل» هم حساب می‌کنند. توغل چند روز برف، باد و سرما است که در طول زمستان شمرده می‌شود: هفت توغل از اول قوس، پنج توغل از اول جدی، سه توغل از اول دلو و یک توغل در حوت. هر توغل پنج تا هفت روز است. کابل پرس می‌نویسد که در آن روزها سفر کردن را شگون بد می‌دانستند. پس از توغل، دهقانان خاک یا خاکستر روی زمین‌های زراعتی می‌پاشیدند تا برف زودتر آب شود و در نوروز زمین بی‌برف باشد.

این رسم زندگی قریه‌هاست و بیشتر در میان هزاره‌ها شرح شده است. در هر دره فرق می‌کند و از آن پیش‌بینی هوا ساخته نمی‌شود. برای هوای واقعی از صفحه‌ی هوا کار بگیرید.

مردم چه می‌کردند

کابل پرس می‌نویسد که در بیشتر ساحه‌های هزاره‌نشین چند روز پیش از چله یک گوسفند «لاندی» کشته می‌شد و گوشتش در چهل روز چله به کار می‌رفت. صبح روزی که چله شروع می‌شد، دهنه‌ی کندوی آرد را باز می‌کردند. شب‌های چله مردم در گرم‌ترین خانه جمع می‌شدند، که «توخانه» یا «تب‌خانه» نام داشت، و قصه و افسانه می‌گفتند. درباره‌ی خوراکی‌های این فصل خوراکی‌های زمستان افغانی را بخوانید.

واقعاً چقدر سرد است

چله با هوا می‌خواند. به اساس اوسط‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۵ از Open-Meteo در مطلب زمستان ما، شب‌های جنوری در کابل اوسطاً حدود ۸ درجه زیر صفر است و در حدود ۹۷ درصد شب‌ها یخ می‌بندد.

عکس: Todd Huffman from Phoenix, AZ · CC BY 2.0

بخاری، منقل و سندلی هر زمستان در اتاق بسته جان می‌گیرد. پیش از رسیدن سرما گرم ماندن بدون خطر را بخوانید و یک کلکین را کمی باز نگه دارید. در صورت مسمومیت به شماره‌ی ۱۰۲ زنگ بزنید.